Rolnictwo ekologiczne

Prof. dr hab. Kazimierz Jabłoński

Katedra Agroinżynierii

Politechnika Koszalińska

Perspektywy ekologicznej uprawy ziemniaka

Ekologiczna produkcja ziemniaków ma na celu uprawę bulw o wysokich walorach odżywczych, nieskażonych syntetycznymi nawozami mineralnymi, chemicznymi środkami ochrony roślin, antybiotykami i odmianami modyfikowanymi genetycznie. Powinna ona wpływać na utrzymywanie lub podwyższanie urodzajności gleby, wykorzystując zasoby organiczne w postaci resztek pożniwnych, nawozów naturalnych i roślin poplonowych zwiększających jej żyzność, pojemność sorpcyjną i zdolność dłuższego utrzymywania wody w glebie. Aby nie doprowadzić do obniżenia plonów i pogorszenia jego jakości w technologii ekologicznej, należy rygorystycznie przestrzegać zasad poprawnej agrotechniki, doboru właściwych odmian oraz nowych elementów technologii produkcji. Wszelkie prace maszynowe muszą być bezwzględnie podporządkowane wymaganiom roślin, wykonane w optymalnych terminach będą gwarancją uzyskania korzystnych efektów produkcyjnych. Doświadczenia polowe przeprowadzone w wielu krajach wykazały, że w produkcji ekologicznej uzyskiwano niższe o 15–50 proc. plony w porównaniu do uprawy integrowanej lub intensywnej, przede wszystkim na wskutek braku lub niedostatecznej ochrony przed stonką ziemniaczaną i zarazą ziemniaka.

Jaka będzie perspektywa wzrostu powierzchni uprawy ekologicznych ziemniaków w gospodarstwach posiadających certyfikat, jeśli istnieją poważne zagrożenia tymi patogenami? Rolnicy mogą ponosić to ryzyko zmniejszonych plonów, jeśli będą mieli gwarancje uzyskania 2–3-krotnej wyższej ceny za swoje produkty i pewne możliwości sprzedaży. Dotychczas nauka nie udowodniła jednoznacznie, aby przy prawidłowej uprawie ziemniaków w sposób integrowany po ich spożyciu nastąpiło pogorszenie zdrowia ludzi i zwierząt. Obecnie rolnicy w gospodarstwach ekologicznych otrzymują większe unijne dopłaty bezpośrednie w części rekompensujące niższe plony, ale po roku 2013 mają się zmienić zasady dopłat i produkcja ekologiczna może być nieopłacalna. Dlatego wzrost ilości gospodarstw ekologicznych, w tym także uprawiających ziemniaki, które w Polsce stanowią dotychczas nieco ponad 1 proc., będzie zależał od uzyskiwanych plonów, ich jakości, cen zbytu i możliwości sprzedaży.

W Polsce w latach 1950–1965 prawie na 60 proc. powierzchni, tj. około 1500 tys. ha uprawa ziemniaka była prowadzona w sposób ekologiczny, gdyż większość rolników nie stosowała syntetycznych nawozów mineralnych i chemicznych środków ochrony roślin. Ziemniaki były uprawiane na oborniku lub przyorywanych poplonach zielonych, pojawiającą się stonkę zbierano do butelek z naftą, trudno dostępne były fungicydy do zaprawiania sadzeniaków i zwalczania zarazy ziemniaka. Uzyskiwane plony były na poziomie 12–15 t/ha, których wysokość zależała od zasobności gleby, rozkładu opadów atmosferycznych w okresie wegetacji, odporności odmian na choroby i nasilenia zarazy ziemniaka w danym roku.

 

Warunki glebowe, stanowisko i dobór odmian

 

Mniejsze spadki w plonach ziemniaków uprawianych metodami ekologicznymi uzyska się, jeśli produkcja prowadzona będzie na glebach średnio zwięzłych III i IV klasy bonitacyjnej charakteryzujących się średnią lub wysoką zasobnością w przyswajalny fosfor, potas i magnez. Optymalna kwasowość gleby określana wskaźnikiem pH w H₂O powinna wynosić granicach 5,5–6,5, o zawartość próchnicy w warstwie ornej powyżej 2 proc. Gleby lekkie V i VI klasy bonitacyjnej z uwagi na niewłaściwe stosunki wodne oraz gleby ciężkie gliniaste, ilaste i podmokłe nie nadają się do ekologicznej uprawy ziemniaka. Ziemniaki uprawiane metodami ekologicznymi powinny przychodzić w zmianowaniu na to samo pole raz na 4–5 lat, a najlepszym przedplonem będą rośliny motylkowe, strączkowe i zboża wcześnie zbierane. Niewłaściwym przedplonem jest kukurydza, rzepak, trawy i buraki cukrowe, które pogarszają w silnym stopniu strukturę gleby i urodzajność. Dobrym przedplonem są międzyplony gorczycy, peluszki, facelii czy łubinu wysiewanych na podorywkę tuż po zbiorze zbóż. Przedplony te zapobiegają wymywaniu składników mineralnych, ograniczają rozprzestrzenianie się chwastów, a następnie po ich rozdrobnieniu przyorane z obornikiem wzbogacają glebę w masę organiczną i składniki mineralne niezbędne do wegetacji ziemniaka. Szczególnie zalecane są niektóre odmiany szybko rosnącej gorczycy białej, których wydzieliny korzeniowe powodują biologiczną redukcje szkodników glebowych, w tym agresywnego mątwika ziemniaczanego.

W ekologicznej uprawie ziemniaka bardzo ważną rolę odgrywa dobór właściwej odmiany. Powinny one charakteryzować się szybkim tempem narastania plonu handlowego i podwyższoną odpornością na zarazę ziemniaka, rizoktoniozę i choroby wirusowe powodujące degenerację roślin oraz wyraźne obniżki plonu, a także wykazywać się wysoką plennością i mniejszymi wymaganiami glebowymi i nawozowymi. Szybkie tempo początkowego wzrostu i rozwoju przy optymalnym zagęszczeniu plantacji ogranicza rozprzestrzenianie się chwastów i ułatwia mechaniczne ich zniszczenie. Wczesne gromadzenie plonu bulw zmniejsza straty, jakie mogą powstać przy wczesnym pojawieniu się zarazy ziemniaka na odmianach o niższej odporności genetycznej. Choroba ta jest najtrudniejszym problemem w ekologicznej technologii produkcji ziemniaka i masowe porażenie części nadziemnej roślin jest przyczyną dużych spadków plonów odmian jadalnych, które charakteryzują się mniejszą odpornością genetyczną. Przy uprawie odmian bardzo wczesnych na zbiór podatnych na zarazę ziemniaka bardzo ważne znaczenie ma ich dodatnia reakcja na podkiełkowanie sadzeniaków, które zarówno przy uprawie pod agrowłókniną, jak i na odkrytym polu powoduje przyspieszenie terminu sadzenia, wcześniejsze wschody i szybsze gromadzenie plonu. Masowe pojawienie się zarazy w połowie lipca nie będzie miało większego wpływu na wysokość plonu i jego jakość. Wśród odmian średnio wczesnych, średnio późnych i późnych do upraw ekologicznych należy wybierać takie, które mają podwyższoną odporność na zarazę ziemniaka. Do odmian jadalnych o mniejszych wymaganiach glebowych i nawozowych zalecanych do uprawy ekologicznej należą: Bila, Bard, Orlik, Vineta, Velox, Bryza, Korona, Oman, Owacja, Medea, Niagara i Zeus. Wysokie plony bulw uzyskują takie krajowe odmiany jadalne, jak: Denar, Lord, Eugenia, Korona, Owacja, Bartek Ibis, Tajfun, Tetyda, Wiarus, Żagiel, Syrena, Zeus, Medea, Soplica, Ursus i Zagłoba. Z wymienionych odmian krajowych lub wielu zarejestrowanych odmian zagranicznych o dużej odporności na choroby należy dokonać wyboru, decydując się na uprawę ziemniaka w sposób ekologiczny.

 

Jesienna i wiosenna uprawa roli i nawożenie

 

W ekologicznej uprawie ziemniaka ważną rolę odgrywają bakteryjne użyźniacze glebowe. W celu zwiększenia urodzajności gleby należy przed orką przedzimową lub przed wiosenną uprawą roli zastosować Użyźniacz Glebowy Max (szczepionka pożytecznych mikroorganizmów) i EM (efektywne mikroorganizmy) w formie oprysku w dawce 1 l/ha w 200–400 l wody. Mikroorganizmy przyspieszają rozkład resztek pożniwnych i poplonów, przywracają glebie strukturę gruzełkowatą, zwiększają wykorzystanie składników mineralnych, a szczególnie fosfor z trudno rozpuszczalnych zasobów glebowych, przez co zmniejsza się zapotrzebowanie roślin na składniki mineralne, oraz wpływają na wzrost plonów ziemniaka i poprawę jego jakości. Gleba staje się żyźniejsza, poprawia się jej struktura, wchłanianie i magazynowanie wody. UG Max zawiera także bakterie azotobakter wiążące wolny azot z powietrza glebowego, co dodatkowo zaopatruje glebę i rośliny w plonotwórcze składniki. Badania przeprowadzone na glebach średnio zwięzłych z UG Max wykazały wzrost plonu ziemniaków o 12,2–15,1 proc., a bulw dużych o 20,3 proc. w porównaniu do obiektów kontroli. UG Max może być stosowany jesienią na rozdrobnioną słomę po kombajnie, obornik, międzyplony gorczycy, facelii, peluszki przed przyoraniem lub wiosną przed uprawą roli.

 

W ekologicznej uprawie ziemniaka duże znaczenie odgrywa pożniwne lub jesienne głęboszowanie gleby, szczególnie w regionach o niedostatecznej ilości opadów w okresie wegetacji. Powoduje ono spulchnienie i rozluźnienie warstwy podornej gleby bez jej wydobycia na powierzchnię. Zabieg ten likwiduje podeszwę płużną, sprzyja głębszemu ukorzenieniu się roślin, poprawia stosunki wodne w glebie i umożliwia wykorzystanie przez rośliny w większym stopniu ze składników mineralnych wymytych do głębszych warstw gleby. W okresie do końca października wskazane jest wykonanie orki na głębokość 25–35 cm.

W produkcji ziemniaka metodami ekologicznymi bardzo ważną rolę odgrywa nawożenie obornikiem, a pod ziemniaki przemysłowe również gnojowicą. Obornik wprowadza do gleby makro- i mikroskładniki, jest źródłem zwiększania się zawartości próchnicy w glebie poprawiającym jej biologiczne i fizyko-chemiczne właściwości. Substancja organiczna gleby wzmaga działalność mikroflory glebowej, która jest w stanie zaabsorbować biologicznie azot i inne związki mineralne występujące niekiedy w nadmiarze w glebie. Korzystny wpływ obornika na plonowanie roślin następczych trwa przez 4–5 lat.

Nawożenie obornikiem wpływa na ograniczenie rozprzestrzeniania się chorób i szkodników ziemniaka. W sposób bezpośredni lub pośredni zwiększa odporność na rizoktoniozę, czarną nóżkę, fuzariozę i mątwika. Doświadczenia wykazały, że nawożenie obornikiem zwiększa odporność bulw na uszkodzenia mechaniczne podczas zbioru, obniża straty w okresie przechowywania, zmniejsza ciemnienie miąższu i poprawia walory smakowe ziemniaków.

Liczne doświadczenia polowe wykazały, że zastosowanie obornika jesienią daje o 3–5 t^./ha wyższe plony ziemniaków niż podobna dawka zastosowana wiosną. Wpływa na większe wykorzystanie składników mineralnych, dotrzymanie optymalnego terminu sadzenia, ułatwia prace sadzarek przy mniejszym zużyciu paliwa i zmniejsza zachwaszczenie plantacji.

W gospodarstwach stosujących ekologiczne zasady produkcji, aby utrzymać największe zasoby wilgoci w glebie, należy wczesną wiosną dokonać bronowania lub płytkiego kultywatorowania pola celem zniszczenia skorupy, przerwania parowania wody i przyspieszania jej ogrzewania. Następnie uwzględniając aktualną zasobność gleby w przyswajalne składniki fosforu, potasu i magnezu, zastosować dozwolone w ekologicznej uprawie nawozy mineralne w postaci kizerytu na glebach o małej zawartości magnezu, fosforyty mielone na glebach ubogich w fosfor i siarczanu potasu na glebach z niedoborem potasu.

Właściwej uprawy gleby z wymieszaniem uprzednio wysianych nawozów dokonać należy na kilka dni przed planowanym sadzeniem na glebach lżejszych agregatem uprawowym składającym się z kultywatora wąskozębnego z wałem strunowym na głębokość 12–14 cm. Na glebach zwięzłych najlepsze efekty uzyskuje się agregatami aktywnymi: broną wirnikową z wałem zębatym, broną wahadłową z wałem prętowym lub glebogryzarką z wałem strunowym. Kierunek pracy przy jednorazowym przejazdach powinien być zgodny z kierunkiem sadzenia.

 

Przygotowanie sadzeniaków i mechaniczne sadzenie

 

Przygotowanie sadzeniaków do mechanicznego sadzenia polega na rozsortowanie ich na 3 frakcje o średnicy 30–40 mm, 40–50 mm i 50–60 mm z jednoczesnym usunięciem bulw uszkodzonych i porażonych chorobami. Następnie w zależności od kierunku przeznaczenia należy sadzeniaki pobudzić lub podkiełkować, jeśli będą przeznaczone na wczesny zbiór.

Pobudzenie sadzeniaków do kiełkowania polega na umieszczenie ich przed sadzeniem na okres 10–12 dni w wyższej temperaturze 15–18 st. C, wówczas wypuszczą w oczkach białe kiełki o długości do 0,5 cm, umożliwiające szybsze wschody, wzrost i rozwój. Pobudzać sadzeniaki można w workach raszlowych, siatkowych lub składowane luzem.

Jeśli zamierza się uprawiać ziemniaki na wczesny zbiór pod agrowłókniną lub na otwartym polu, wówczas należy podkiełkować sadzeniaki w skrzynkach ażurowych. Sadzeniaki ułożone w 3 warstwach w temperaturze 15–20 st. C na świetle dziennym lub sztucznym przez okres 4–6 tygodni wykształcą wybarwione kiełki długości 1,5–2,5 cm z zawiązkami korzeni. Sadzeniaki odmian bardzo wczesnych i wczesnych mogą być sadzone wcześniej w mniej ogrzaną glebę. Jeśli po zasadzeniu plantacje okrywa się agrowłókniną, to już po 50 dniach od sadzenia można uzyskać plony handlowe bulw w granicach 15–20 t/ha^-1.

Optymalny termin sadzenia pozwala na głębsze ukorzenienie się roślin, umożliwia lepsze wykorzystanie zimowych zapasów wody oraz składników mineralnych, przesuwa wegetację na korzystniejszy okres dłuższych dni i zmniejsza szkody spowodowane przez zarazę ziemniaka. Optymalnym terminem sadzenia dla południowych i południowo-zachodnich regionów kraju jest I i II dekada kwietnia, dla centralnych i północno-zachodnich regionów II i III dekada kwietnia, natomiast dla regionów północno-wschodnich i podgórskich III dekada kwietnia i I dekada maja. Opóźnienie sadzenia ziemniaków w uprawach ekologicznych wyraźnie obniża plony, powoduje zdrobnienie bulw i obniżkę zawartości skrobi.

Doświadczenia polowe wykazały, że opóźnienie sadzenia o 2 tygodnie w stosunku do terminu optymalnego obniżało plony o 5–7 proc., opóźnienie o 4 tygodnie – 15–20 proc., a o 6 tygodni to straty plonu wynosiły o 40–55 proc. w zależności od odmiany. Opóźnienie sadzenia odmian skrobiowych powodowało obniżenie procentowej zawartości skrobi o 0,5–1,6 proc., a w latach korzystnych do gromadzenia skrobi nawet o 3 proc.

Gęstość sadzenia w rzędzie zależy od wielkości sadzeniaka, zasobności gleby, szerokości międzyrzędzi i kierunku użytkowania ziemniaków i powinna wynosić od 18 cm przy uprawie na sadzeniaki do 60 cm przy uprawie ziemniaków do przetwórstwa spożywczego na frytki. Zalecana rozstawa międzyrzędzi – 75 cm; przy uprawie na wczesny zbiór – 67,5 cm.

Obsada roślin w zależności od wielkości sadzeniaka, jakości gleby i kierunku użytkowania powinna wynosić: 30–35 tys./ha na frytki, 40–50 tys./ha na jadalne i skrobiowe, 50–60 tys./ha przy uprawie na wczesny zbiór i 60–90 tys./ha przy uprawie na sadzeniaki. Optymalna głębokość sadzenia 6–10 cm w stosunku do wyrównanej powierzchni gleby, a wysokość przykrycia 4–6 cm. Zalecany kierunek sadzenia północ – południe.

Sadzeniaki podkiełkowane powinny być sadzone sadzarkami półautomatycznymi lub automatycznymi taśmowo-czerpakowymi, natomiast sadzeniaki pobudzone sadzarkami automatycznymi: łańcuchowo-czerpakowymi, taśmowo-czerpakowymi lub taśmowo-palcowymi.

 

Pielęgnacja ziemniaków i nawadnianie oraz ochrona przed szkodnikami i chorobami

 

Celem pielęgnacji ziemniaków jest zwalczanie chwastów, spulchnienie gleby i ukształtowanie właściwych kształtów redlin, sprzyjających tworzeniu stolonów i dużej masy bulw. W produkcji ekologicznej stosowane są wyłącznie mechaniczne zabiegi od sadzenia do okresu zwarcia rzędów. Zastosowanie wypalania chwastów po wschodach ziemniaka z różnych względów okazało się mało efektywne, a niekiedy nawet szkodliwe.

Do pielęgnacji stosuje się różnego rodzaju pielniki, brony chwastowniki, obsypniki uniwersalne oraz bierne lub aktywne obsypniki z formowaniem redlin. Nowoczesne obsypniki wyposażone są w spulchniacze grzbietów redlin, zęby sprężynowe lub gęsiostopki spulchniające skarpy redlin, korpusy obsypujące ze skrzydełkami ustalające szerokości redlin i zgrzebła kruszące bryłki ziemi i usuwające wycięte chwasty. W okresie po sadzeniu do wschodów ziemniaka w uprawie ekologicznej zaleca się 2–3-krotne zabiegi pielnikiem i obsypnikiem z pełnym wyposażeniem, a po wschodach do zwarcia międzyrzędzi dokonanie 2–3 zabiegów obsypnikiem po zdjęciu spulchniaczy i zgrzebeł z prędkością 3–5 km/godz.

Jeśli wilgotność gleby na głębokości 10 cm w redlinach obniży się poniżej 60 proc. polowej pojemności wodnej, szczególnie w okresie początku stolonizacji i tuberyzacji, a są możliwości terenowe dostępu do źródeł wody (rzeka, staw, jezioro, studnia głębinowa), wskazane jest nawadnianie plantacji. Brak wilgoci w glebie w tym okresie jest główną przyczyną powstawania parchu zwykłego, rdzawej plamistości miąższu, pustowatości, pękania bulw i spadku plonów.

Dawki zraszające wody powinny wynosić 15–20 mm raz w tygodniu przez okres 3–4 godzin, a w przypadku głębokiej suszy na glebach lżejszych 2-krotnie. Zabiegi deszczowania dokonywać późnym wieczorem lub nocą przy niższej temperaturze powietrza za pomocą deszczowni szpulowych, a na bardzo dużych plantacjach deszczowni mostowych.

Ekologiczna technologia produkcji zakazuje stosowania chemicznych środków ochrony ziemniaka przed szkodnikami i chorobami. Dlatego należy stosować środki profilaktyczne i agrotechniczne zapobiegające rozprzestrzenianiu się szkodników i chorób oraz biologiczne dozwolone w produkcji ekologicznej. Do tych środków należy: eliminowanie uprawy z gleb podmokłych i otoczonych lasami, stosowanie właściwego następstwa roślin, podkiełkowanie lub pobudzanie sadzeniaków, uprawę odmian o większej odporności na choroby grzybowe i bakteryjne, optymalne terminy sadzenia, zniszczenie źródeł zakażenia zarazą ziemniaka, precyzyjne opryskiwanie dozwolonymi środkami na szkodniki i choroby.

Do zwalczania stonki ziemniaczanej zastosować przy niższej temperaturze powietrza oprysk na larwy L₁ i L₂ bakteryjnym preparatem Nowodor. Na plantacjach nasiennych dodatkowo opryski olejami mineralnymi i selekcje negatywne, usuwając krzaki porażone wirusami, z objawami czarnej nóżki i silnej rizoktoniozy wraz z bulwami macierzystymi i potomnymi. Do selekcji stosować wózki akumulatorowe lub spalinowe wyposażone w rozdzielacze łęcin przed kołami z przyczepką. Do zwalczania zarazy ziemniaka stosować wg sygnalizacji 3-krotnie oprysk Miedzianem 50, a przy dużej presji i silnego porażenia części nadziemnej przeprowadzenia mechanicznego niszczenia łęcin, aby nie powiększać porażenia bulw.

 

Przygotowanie plantacji ziemniaków do zbioru i zbiór mechaniczny

 

Zbiór jest najbardziej pracochłonnym zabiegiem w technologii produkcji ziemniaka i pochłania 40–50 proc. ogólnych nakładów finansowych. Zniszczenie łęcin przyspiesza dojrzewania bulw, których naskórek staje się elastyczny, bardziej odporny na uszkodzenia mechaniczne. Uzyskuje się większe wydajności maszyn i zmniejsza zużycie paliwa podczas zbioru.

Na plantacjach nasiennych w celu zwiększenia współczynnika rozmnażania wczesne niszczenie naci pozwala na uzyskanie większej ilości bulw o kalibrażu sadzeniaka oraz zabezpiecza dodatkowo plantacje przed infekcją wirusową i grzybową w późniejszym okresie. W produkcji ekologicznej niedozwolone są środki chemiczne do desykacji plantacji. Do przygotowania plantacji do zbioru należy zastosować 2-, 4- i 6-rzędowe rozdrabniacze łęcin, montowane z przodu lub z tyłu ciągnika, w których bijaki o różnej długości dostosowane do profilu redlin dokładnie oczyszczają plantacje z łęcin i chwastów. Rozdrabnianie łęcin wykonuje się przy uprawie odmian wczesnych na 1 tydzień przed wykopkami, odmian średnio wczesnych – 2 tygodnie, a średnio późnych i późnych – 2–3 tygodnie przed zbiorem.

U odmian średnio późnych i późnych na plantacjach nasiennych, ziemniakach jadalnych przeznaczonych do konsumpcji lub przetwórstwa wskazane jest, aby po mechanicznym zniszczeniu łęcin rozdrabniaczem zastosować 2- lub 4-rzędowy podcinacz redlin. Maszyna ta podnosi na chwilę podcięte lemieszem redliny z krzakami lekko wstrząsając, następnie pozostawia w miejscu podcięcia, ugniatając kołami kopiującymi, przerywa system korzeniowy i powoduje szybkie zamieranie resztek krzaka, co ułatwia dojrzewanie bulw i kruszenie stolonów.

Zbioru ziemniaków wczesnych dokonuje się w okresie pełnej wegetacji w czerwcu lub lipcu po uprzednim zniszczeniu łęcin rozdrabniaczem. Natomiast odmian bardzo wczesnych uprawianych pod agrowłókniną dokonuje się bez uprzedniego zniszczenia łęcin. Na małych plantacjach zbiera się ziemniaki kopaczkami wibracyjnymi lub przenośnikowymi wyposażonymi w izolowane gumą pręty odsiewające przy dużym nakładzie roboczogodzin. Natomiast na większych plantacjach zbioru dokonuje się kopaczkami ze stołem przebierczym z jednoczesnym woreczkowaniem, etykietowaniem i ważeniem. Mniejszym nakładem robocizny można zbierać kombajnami jednorzędowymi z platformą lub pomostem do tymczasowego magazynowania zważonych i oznakowanych ziemniaków.

Odmiany ziemniaka zbierane w pełnej dojrzałości na cele jadalne na zaopatrzenie jesienno-zimowe lub do przetwórstwa spożywczego kopiemy po uprzednim mechanicznym zniszczeniu naci w zależności wielkości plantacji kopaczkami wibracyjnymi, przenośnikowymi lub kombajnami, w sposób bezpośredni lub dwufazowy.

Na plantacjach nasiennych po stwierdzeniu optymalnej ilości sadzeniaków wskazanym jest, aby po mechanicznym rozdrobnieniu łęcin rozdrabniaczem bijakowym zastosować podcinacza redlin do głębokości zalegania bulw i następnie po 7–10 dniach kopania 2-rzędowymi kopaczkami przenośnikowymi lub kombajnami w sposób bezpośredni. Na bardzo dużych plantacjach stosuje się zbiór dwufazowy, gdzie po kopaczkach przenośnikowych ziemniaki są zbierane kombajnem wyposażonym zamiast lemiesza w podbieracze szczotkowe lub łopatkowe. Lepszą jakość ziemniaków przy mniejszych uszkodzeniach bulw gwarantujących mniejsze straty w okresie przechowywania uzyska się, jeśli zbioru dokona się podczas suchej i ciepłej pogody przy temperaturze powietrza >10 st. C i wilgotności gleby <12 proc.

Plony ziemniaków z plantacji ekologicznych mogą być także na wysokim poziomie, jak na uprawach integrowanych, jeśli zastosuje się podane w publikacji zasady technologii.

Pragnę poinformować plantatorów ziemniaka, że są jeszcze do nabycia książki o nowoczesnej produkcji ziemniaków: „Nowoczesna technologia produkcji ziemniaka”, „Nawożenie ziemniaków” oraz „Sadzenie, pielęgnacja i ochrona ziemniaków”, które można zamówić za zaliczeniem pocztowym u autora tego artykułu – telefon 094 343-18-97.